babia-góra-3FAUNA BABIEJ GÓRY

Królestwo zwierząt na Babiej Górze jest bardzo bogate. Uznaje się, że z tego terenu znanych jest blisko 4500 gatunków. Zanotowano między innymi obok bardzo licznych bezkręgowców 188 kręgowców (z ponad 100 gatunkami ptaków).

PtakiStanowią one najliczniejszą grupę kręgowców występującą na tym terenie, cieszą się też chyba największą popularnością wśród miłośników przyrody. Jest to spowodowane z pewnością ich liczebnością i powszechnością występowania, oraz niezwykłą złożonością ich zachowań. Na obszarze samego Parku zaobserwowano 119 gatunków ptaków. Poniżej piętra regla dolnego, gdzie przeważają pola uprawne, występują ptaki typowe dla krajobrazu rolniczego, jak Trznadel, Szczygieł i Dzwoniec. W reglu dolnym i górnym spotkamy natomiast typowe ptaki leśne: Krzyżodzioba świerkowego, Mysikrólika (nasz najmniejszy krajowy ptak), Kowalika, Strzyżyka, żyjącego tylko w górskich lasach Drozda obrożnego, Sowy: Puszczyka, Sóweczkę (najmniejsza polska sowa – niewiele większa od wróbla!), Puszczyka uralskiego i Puchacza (największa ze wszystkich sów), ptaki drapieżne m. in. Jastrzębia, Krogulca i Myszołowa. Tu znajdują się ostoje kuraków: Jarząbka i Głuszca, którego wykonywane o świcie toki są jednym z największych spektakli przyrody, jakie możemy zobaczyć w naszym kraju. W lasach oraz w piętrze kosodrzewiny żyje także cietrzew. Charakterystycznymi ptakami leśnymi są także dzięcioły: czarny, duży i trójpalczasty. W piętrze kosodrzewiny natomiast hal spotkać natomiast możemy kruka oraz ptaki występujące niemal wyłącznie w wysokich górach: Płochacza halnego (ja po raz pierwszy zobaczyłem ten gatunek właśnie na samym szczycie Diablaka) i górskiego przedstawiciela świergotków – Siwerniaka (siwarnika).

Ssaki–  Trudniejsze w obserwacji niż poprzednia grupa, lecz przy niewielkiej dozie cierpliwości mogą dostarczyć wspaniałych wrażeń. Na Babiej Górze występuje 49  gatunków ssaków. Z górskimi ostępami nieodparcie kojarzy się Niedźwiedź brunatny, jednakże w BgPN pojawia się on rzadko, najczęściej jako gość zza słowackiej strony granicy, gdzie ten gatunek ma swe ostoje. Spotkanie z niedźwiedziem należy traktować jako wielkie wyróżnienie, jakim obdarza nas przyroda Parku, nie można jednak zapominać, że jest to drapieżnik (a tak naprawdę wszystkożerca, żywiący się tym, co uda mu się znaleźć – bardzo chętnie np. odpadkami z naszych posiłków, dlatego nie pozostawiajmy ich po sobie), który może stanowić dla człowieka pewne zagrożenie. Na tym obszarze pojawiają się także wilki i nawet się tu rozmnażają. Stale natomiast na Babiej Górze występuje ryś – największy drapieżnik z rodziny kotowatych występujący na terenie naszego kraju, o charakterystycznych długich nogach, krótkim ogonie i pędzelkach z czarnych włosów na czubkach uszu. W lasach regla dolnego skryty, nocny tryb życia prowadzi borsuk, należący do rodziny łasicowatych, zamieszkując wykopane przez siebie nory, często wspólnie z sublokatorem – lisem, najliczniej występującym drapieżnikiem na Babiej Górze. Lis występuje także w reglu górnym, gdzie jego liczebność maleje wraz ze wzrostem wysokości. W BgPN występuje także zwierzyna płowa: jelenie, pojawiające się nawet w piętrze kosówki i hal, oraz żyjące niżej, często na polach uprawnych znacznie mniejsze sarny. Tutaj także występuje rzadszy od sarny dzik. Natomiast nad potokami spotkać możemy czasem wydrę, której podstawę pożywienia stanowią ryby. Dość pospolity jest zając szarak. Do występujących tu ssaków z rzędu owadożernych należy jeż i ryjówki. Oprócz tego spotkać tu możemy wiewiórki, orzesznice, żołędnice i inne gryzonie, a także nietoperze.

GadyW przeciwieństwie do ssaków i ptaków, gady to zwierzęta zmiennocieplne, co niestety sprawia, że ich obserwacja w zimowym półroczu raczej nie wchodzi w grę. Gady uwielbiają ciepło, dlatego też i my, chcąc je obserwować powinniśmy go szukać. Dobre będą wszelkie miejsca nasłonecznione i dość suche, raczej tereny otwarte niż leśne ostępy. Na Babiej Górze występuje 6 gatunków gadów, wszystkie one należą do rzędu łuskonośnych. Są to jaszczurki – zwinka, żyworodna (która jest tak naprawdę jajożyworodna – składa jaja, z których od razu wylęgają się młode jaszczurki, m.in. to przystosowanie pozwala temu gadowi zasiedlać nieco chłodniejsze siedliska) oraz padalec zwyczajny – beznoga jaszczurka, którą można pomylić z wężem, w przeciwieństwie do którego ma jednak otwory uszne i ruchome, nieprzeźroczyste powieki. Pamiętajmy by jaszczurek nie chwytać, szczególnie za ogon – odpadnie! Drugą grupą babiogórskich gadów są węże. Zdecydowanie najpospolitszy z nich to zaskroniec zwyczajny, posiadający charakterystyczne półksiężycowate, żółte plamy z tyłu głowy (za skroniami – stąd zaskroniec). Znacznie rzadsza jest okryta złą sławą żmija zygzakowata, jedyny krajowy wąż jadowity. Ta sława jest zupełnie niesłuszna, gdyż wąż ten boi się człowieka, a atakuje tylko w obliczu zagrożenia np. przypadkowo nadepnięty, a nie niepokojona z pewnością nie zrobi nam krzywdy (a do odpowiedniego traktowania jesteśmy zobowiązani nie tylko w przypadku żmii, ale i każdego, choćby zupełnie bezbronnego organizmu). Jad żmii nie stanowi zwykle dla człowieka zagrożenia życia, może być niebezpieczny jedynie dla osób o słabym sercu lub w przypadku wywołania wstrząsu anafilaktycznego, czyli ostrej reakcji organizmu osoby uczulonej. W przypadku ukąszenia konieczne jest oczywiście udanie się do lekarza. Żmiję rozpoznajemy po trójkątnym zarysie głowy, pionowych źrenicach i wzorze na grzbiecie w kształcie zygzaka (cecha nie zawsze widoczna!) i obserwujemy z bezpiecznej odległości, starając się nie podchodzić zbyt blisko. Trzecim występującym tu wężem jest gniewosz plamisty, który jest jednak rzadki, a dla człowieka zupełnie niegroźny. Gniewosz, żmija zygzakowata i padalec to także gatunki jajożyworodne.

PłazyTe zwierzęta są, jak gady, zmiennocieplne, lecz w przeciwieństwie do nich unikają miejsc suchych, a do życia potrzebują dużej wilgotności. Szukamy ich zatem wszędzie tam, gdzie jest woda – nad potokami, strumieniami i wszelkimi zbiornikami wodnymi, w których płazy żyją i się rozmnażają. W BgPN spotkać możemy 12 gatunków płazów, w tym 5 gatunków płazów ogoniastych i 7 bezogonowych. Do płazów ogoniastych należą m.in.: pięknie ubarwione traszka górska i karpacka, oraz charakterystycznie ostrzegawczo ubarwiona, żółto-czarna salamandra plamista, jedyna krajowa salamandra i jednocześnie największy polski płaz.
Płazami bezogonowymi są z kolei: kumak górski, który brzuszną stronę ciała ma jaskrawożółto-czarną, grzebiuszka ziemna (ta z kolei zagrożona potrafi zagrzebać się w miękkiej ziemi) oraz ropucha szara. Pozostałe 4 gatunki to żaby: pospolita trawna, jeziorkowa i wodna oraz rzekotka drzewna, jedyny nasz płaz, który potrafi wspinać się na rośliny.

RybyZ uwagi na to, że żyją w wodzie, obserwowanie ich jest dosyć utrudnione, a i Babia Góra nie jest w nie zbyt zasobna. Występują tu właściwie tylko 2 gatunki ryb: pstrąg potokowy i głowacz pręgopłetwy. Jest to spowodowane charakterem sieci hydrologicznej Babiej Góry, którą tworzą niemal wyłącznie niewielkie rzeczki i potoki górskie, w których jedynie te dwa gatunki znajdują dogodne warunki do życia. Ich występowanie świadczy dobitnie o jakości wody tych cieków, gdyż zarówno pstrąg, jak i głowacz są tzw. bioindykatorami, czyli gatunkami, których obecność lub jej brak, pozwalają właśnie na stwierdzenie stopnia zanieczyszczenia wody, która na tym obszarze jest bardzo czysta. Ta gatunkowa ubogość nie przeszkadza nam oczywiście obserwować piękna i złożoności zachowań tych organizmów, np. pstrągów potokowych zbierających z powierzchni wody nieostrożne owady (tzw. oczkowanie).

Zwierzęta bezkręgowe
Ich różnorodność tutaj jest bardzo duża i wielokrotnie przewyższa różnorodność kręgowców. Jest też znacznie słabiej poznana, tym bardziej warto się nimi zainteresować. Badania inwentaryzacyjne potwierdziły występowanie tu 3855 gatunków owadów (w tym chrząszczy – 1555, muchówek- 781,a żądłówek – 184 gatunki).Wśród motyli występują tu bardzo rzadkie: Callisto coffeella, Venusia cambricai, Syngrapha intrrogationis i Kessleria zimmermani (trudne nazwy naukowe, ale niestety brak polskich odpowiedników).Motyle to grupa niezmiernie wdzięczna do obserwacji, głównie ze względu na piękne ubarwienie skrzydeł, bardzo ułatwiające ich oznaczanie, np. mieniak tęczowiec w odpowiednim świetle mieni się wspaniałym błękitem. Wśród bardzo licznych chrząszczy spotkamy tu m. in. te z rodziny biegaczowatych (169 gatunków). Te drapieżne chrząszcze, polujące na inne owady oraz ślimaki, znaleźć możemy pod kamieniami, pod korą i w spróchniałym drewnie. Bardzo ciekawy jest m. in. biegacz Fabrycjusza – zagrożony wyginięciem, zamieszkujący głazowiska w piętrze hal. Na wysokogórskich murawach natknąć się możemy na ciekawe owady z rzędu muchówek (do którego należą znane wszystkim muchy, komary i meszki). W ciepłe bezwietrzne dni możemy zaobserwować muchówki Hybomitra auripila i H. micans, jak latają w poszukiwaniu pokarmu, i tak, jak w przypadku komarów samice gustują we krwi ssaków, podczas gdy samcom wystarcza wysysanie soków roślinnych. Do tego rzędu należą też trzy gatunki o swojsko brzmiących nazwach: Brachypogon babiogorensis, B. carpathicus i B. zawoicus, które, jak łatwo się domyślić, po raz pierwszy zostały opisane właśnie na Babiej Górze. Występują one nad górskimi potokami. Przedstawicielem żądłówek (do których należą m. in. pszczoły, osy i mrówki), jest mieniąca się kolorami Chrysis ignata. Spośród innych bezkręgowców dobrze opisane są również kosarze, których jest tu 21 gatunków (należą one do pajęczaków, a wyglądają jak małe pająki na długich, bardzo cienkich nogach), oraz mięczaki (103 gatunki), żyjące na lądzie, jak i w stawkach i potokach.

 

FLORA– od podnóża Babiej Góry po Diablak

Czy to możliwe, aby na górze leżącej w Beskidach występowało pięć pięter roślinności? – Tak.

Północny stok Babiej Góry ma najlepiej wykształcony piętrowy układ roślinności. Do 700 m.n.p.m występuje pogórze – widać to piętro doskonale ze zboczy Wełczonia skąd można dostrzec mozaikę rozproszonych osiedli, pola i łąki. Regiel dolny rozpoczyna się od 700 m.n.p.m i na stokach Diablaka wygląda jak dawniej (buk,  świerk,  jodła (sięgają do 45 m wysokości i 350 cm obwodu pnia, żywiec cebulkowy,czosnek niedźwiedzi). Lasy bukowo-świerkowo-jodłowe rozciągają się w dolnej części masywu od Przełęczy Lipnickiej  po przełęcz Jałowiecką.  Regiel dolny ustępuje miejsca górnemu na ok. 1150 m.n.p.m, tam gdzie zanika domieszka buków i jaworów, a las przybiera postać jednolicie iglastą (świerk).

Bór górnoreglowy rozciąga się od Sokolicy po Cyl,  a w górnej części pocięty jest liniami żlebów i wygląda, jakby nie zawierał w swych granicach żadnych polan (a występują, jak np. Markowe Szczawiny czy Kolista Polana). Górna granica górnego regla prezentuje się następująco: w żlebach las się obniża, a na grzbietach wznosi nieco w górę.  Piętro kosodrzewiny zaczyna się od 1350 m.n.p.m (    kosodrzewina, jarzębina, kostrzewa pstra, zawilec narcyzowy, goździk okazały,  lilia złoto głów). Na północnych stokach w tym piętrze znajduję się wiele jarzębinowych lasków, kamiennych usypisk i wychodni skalnych.  Górna granica kosodrzewiny przebiega na wysokości 1600 m.n.p.m i znajduję się w  obrębie piętra alpejskiego, złożonego przeważnie z wysokogórskich muraw i roślinności porastającej usypiska potężnych głazów.  Pasmo alpejskie rozpoczyna się od 1650 m.n.p.m     ( sit skucina,  kosmatka brunatna,  rogownica alpejska (endemit babiogórski), a turnie od 1725 m.n.p.m, czy na samym szczycie Diablaka.

Na terenie parku opisano 500 gatunków roślin naczyniowych, prawie 200 gatunków mchów oraz liczne porosty, glony i wątrobowce. Występuje tutaj 70 gatunków wysokogórskich oraz 54 objęte ochroną gatunkową.